Yurt dışından gelen ilk ciddi soru genelde şu olur: "Fiyatınız FOB mu, EXW mi?" Bu harfler, Uluslararası Ticaret Odası'nın (ICC) teslim şekilleri kurallarıdır; İngilizcede Incoterms. Bugün geçerli olan sürüm Incoterms 2020.1 Hepsi aynı soruya cevap veriyor: ürün yolculuğunun hangi noktasına kadar masraf ve risk sizde, hangi noktadan sonra alıcıda?
Altı yaygın teslim şekli, tek tabloda
| Kısaltma | Anlamı (kabaca) | Sizin ödediğiniz | Kime uygun |
|---|---|---|---|
| EXW Ex Works · İş yerinde teslim | Alıcı ürünü fabrikanızdan alır. | Yalnız paketleme. İhracat işlemleri bile alıcıda. | Deneyimli, kendi lojistiği olan distribütör |
| FCA Free Carrier · Taşıyıcıya teslim | Alıcının taşıyıcısına, anlaşılan yerde teslim edersiniz. | İhracat gümrüğü dahil, taşıyıcıya kadar. | Distribütör; EXW'den daha temiz |
| FOB Free On Board · Gemide teslim | Ürün Türkiye limanında gemiye yüklenince sizden çıkar. | Limana kadar taşıma ve ihracat işlemleri. | Deniz yoluyla konteyner ihracatı |
| CIF Cost, Insurance, Freight | Navlun ve sigortayı siz ödersiniz, risk yüklemede geçer. | Varış limanına kadar navlun ve sigorta. | Deniz yolu; alıcı "varış limanı fiyatı" istiyorsa |
| DAP Delivered At Place · Yerinde teslim | Alıcının adresine getirirsiniz; vergiler alıcıda. | Kapıya kadar taşıma; ithalat vergileri hariç. | Dükkân; alıcı vergiyi kendisi öder |
| DDP Delivered Duty Paid · Vergiler ödenmiş | Her şey sizde: taşıma, gümrük, vergi. | Kapıya kadar her şey. | Tüketici; "vergiler dahil" satış |
Bu tablo sadeleştirilmiş bir anlatım. Her kuralın resmi metni sigorta, belge ve risk geçişini ayrıntılı tanımlar; sözleşmeden önce resmi metne ya da gümrük müşavirinize bakın.
FOB'u her yerde kullanmayın
FOB ve CIF yalnızca deniz ve iç su yolu için tanımlanmış kurallar. Kargo ya da uçakla giden bir koliye "FOB İstanbul" demek yaygın ama teknik olarak yanlış; bunun karşılığı FCA. Alıcınız FOB istiyorsa sorun değil, ama koliyle gidecekse FCA'yı önermek sizi bilgili gösterir.
Kime hangisi?
Distribütöre: FCA ya da FOB
Distribütörün kendi lojistik anlaşmaları var; taşımayı kendisi ayarlamak ister. Siz ürünü hazırlar, ihracat işlemlerini yapar, taşıyıcıya ya da gemiye teslim edersiniz. EXW de mümkün ama ihracat beyanını alıcıya bırakmak Türkiye'den çıkışta pratik sorun yaratabilir.
Dükkâna: DAP, giderek DDP
Küçük dükkân lojistikle uğraşmak istemez; kapıya teslim fiyatı bekler. 2025–2026'daki vergi değişikliklerinden sonra (veriler) dükkân da sürpriz vergi faturasından hoşlanmıyor. Toptan pazaryerleri bu yüzden teslimatı kendileri düzenliyor.
Tüketiciye: DDP
Tüketici "teslim şekli" bilmez; ödediği fiyatın son fiyat olmasını bekler. Vergiyi alıcıya bırakırsanız (DAP) paket kapıda reddedilebilir. Tüketiciye satışta fiyatı vergiler dahil kurun. ABD'deki durum için küçük paket yazısına bakın.
Teklifinizde mutlaka yazın
- Teslim şekli ve yer: "FCA İstanbul", "DAP Hamburg" gibi. Yer yazılmayan teslim şekli eksiktir.
- Hangi Incoterms sürümü: "Incoterms 2020".
- Para birimi ve teklifin geçerlilik süresi; kur dalgalanırken bu önemli.
- Hazırlık süresi: sipariş onayından teslime kaç gün.
Kaynak
- Uluslararası Ticaret Odası, Incoterms kuralları — iccwbo.org